Program Duszpasterski Diecezji Gliwickiej
„Uczniowie-misjonarze”
Okres zwykły: „Niosący światło”
[zeszyt nr 5]
Wprowadzenie ogólne do PD w okresie zwykłym
Widzieć:
Aktualny program duszpasterski opisuje kolejny etap wysiłków na rzecz odnowy Kościoła. Istotnym elementem wspomnianej odnowy są uczniowie-misjonarze, którzy w pewnym sensie uosabiają wzorzec człowieka zdolnego do podjęcia tego zadania. W okresie zwykłym skupiamy się na ich rozmaitych cechach, które pozwalają nam ich zobaczyć jako „niosących światło”. W tym określeniu kryje się zarówno ich przemiana serca, jak również droga pastoralnego nawrócenia, gotowość służenia oraz umiłowania Kościoła. Tak rozumiani uczniowie-misjonarzem stanowią autentyczny zaczyn procesu odnowy.
Bycie uczniem-misjonarzem, który wnosi światło odnowy życia do wspólnoty parafialnej, wiąże się również z rozmaitymi nabytymi umiejętnościami oraz kompetencjami. Dokument końcowy „Synodu o synodalności” postuluje szerszy udział wiernych świeckich w potrójnej misji Kościoła. Ich obecność staje się coraz bardziej konieczna w obszarze katechezy (na różnych jej poziomach), ewangelizacji, animowania grup liturgicznych, formacyjnych, jak również na odcinku pracy charytatywnej. Ze względu na charakter ich powołania, uczniowie-misjonarze powinni się również zatroszczyć o właściwy kontakt z osobami stojącymi z daleka od Kościoła oraz ustosunkowanymi do niego obojętnie.
Ocenić:
Bycie uczniem-misjonarzem oznacza zgodę na wejście na drogę ciągłej formacji. Jej istotą nie jest udział w konkretnym kursie lub szkoleniu, ale zdobycie różnych zdolności i dyspozycji, doskonalenie się w nawiązywania relacji oraz w budowaniu wspólnoty, wyrobienie w sobie gotowości do duchowego słuchania jak również poznawanie sztuki rozeznawania osobistego. Jako posiadacze swego rodzaju „duchowego szlifu” uczniowie-misjonarze podejmują zadania katechistów, animatorów grup formacyjnych, członków rozmaitych gremiów parafialnych i diecezjalnych oraz funkcje związane z budowaniem wspólnoty Kościoła.
Opisany powyżej stan wskazuje bardzo wyraźnie na to, że zasadniczym celem formacji nie może być jedynie przyswajanie sobie wiedzy teoretycznej. W charakterystyce ucznia-misjonarza nie może również zabraknąć potwierdzenia własną postawą (ew. świadectwem życia) tych prawd, które są przez niego w różnych sytuacjach przekazywane lub deklarowane. Czymś bardzo istotnym wydaje się również towarzyszenie uczniom-misjonarzom w ich formacji oraz misji przez duchownych. Dotyczy to zwłaszcza Księży proboszczów, którzy powinni nie tylko zachęcać świeckich do podjęcia formacji, ale również zaznaczyć w niej swoją obecność przez wspieranie i okazywanie zaufania.
Działać:
Odnowa Kościoła w oparciu o zaangażowanie uczniów-misjonarzy pokrywa się w bardzo dużym stopniu z nakazem misyjnym, który zmartwychwstały Pan Jezus zostawił swoim Apostołom (por. Mt 28, 18-20). Warto również pamiętać, że wspomniana misja została zaadresowana przede wszystkim do ludzi prostych, obarczonych rozmaitymi słabościami, nie posiadających często wykształcenia, ale za to rozbudzonych religijnie i pociągniętych przez osobiste doświadczenie wiary. Ta prawda może mieć wielkie znaczenie dla wdrożenia naszych zamierzeń i planów, mających na celu odnowę parafii.
Czymś równie istotnym mogą się okazać nasze propozycje dotyczące formacji oraz zaangażowanie w życie parafii. Należy zauważyć, że o wiele większym wzięciem cieszą się zwykle te propozycje, które stwarzają dodatkowo szansę osobowego rozwoju. Kilka takich propozycji zostało opracowanych i zebranych w zeszycie, który oddajemy do Waszych rąk. Większość z nich wymaga rozmaitych dopowiedzeń, dopasowani, a nawet adaptacji przed ich wykorzystaniem w pracy z konkretnymi grupami osób.
Propozycję szczegółowe realizacji PD w okresie zwykłym
Martyria – czyli głoszenie Słowa, świadectwo, wszelkie formy przepowiadania
Niedzielne i świąteczne głoszenie Słowa Bożego.
Ewangelie okresu zwykłego bieżącego roku liturgicznego noszą podpis św. Mateusza. Fragmenty tej Ewangelii, odczytywane podczas niedzielnych Mszy świętych, odsłaniają istotę bycia „uczniem-misjonarzem” we współczesnym świecie. W zeszycie homiletycznym znajdziemy jego usystematyzowany obraz, na który składa się historia powołania, formacji, ukształtowania postawy świadectwa oraz rozmaitych aspektów misji, która została wpisana w jego powołanie.
Kluczem do ukazania istoty przesłania każdej perykopy są trzy następujące po sobie kroki: łaska dana z góry, aktywne uczestnictwo w celebracji liturgicznej oraz świadectwo wiary w świecie. Te trzy odsłony wypływają z dokumentu końcowego „Synodu o synodalności”, w którym Kościół powraca do swoich korzeni oraz odkrywa ponownie źródła swojego posłannictwa. W sposób szczególny chciałbym zwrócić uwagę na następujące propozycje zamieszczone w zeszycie homiletycznym[1]:
niedziele od 10 do 15, w których została zaakcentowana rola Eucharystii w procesie formacyjnym „uczniów-misjonarzy”;
niedziele od 16 do 21, które zwracają uwagę na rozwój szczególnych kompetencji „uczniów-misjonarzy”;
niedziele od 22 do 26, które przybliżają różne sposoby zakorzenienia w Kościele „uczniów-misjonarzy”;
niedziele od 27 do 32, których perykopy skupiają się na roli cnót oraz dyspozycyjności w życiu „uczniów-misjonarzy”.
Katecheza dorosłych.
Jedną z najcenniejszych praktyk, jakie posiadamy w Kościele, jest katecheza. Od niemal samego początku istnienia Kościoła była ona propozycją skierowaną przede wszystkim do dorosłych. Wynikało to w dużej mierze stąd, że jej bardzo istotnym miejscem zastosowania był przed chrzcielny katechumenat. Dopiero w późniejszym okresie obserwujemy jej obecność na innych poziomach formacji chrześcijańskiej. Ostatnie wieki przyniosły nam na tym odcinku niekorzystny rozwój sytuacji, gdyż katechezą starano się objąć dzieci i młodzież, natomiast katecheza dorosłych stała się czymś niezmiernie rzadkim.
Zakończony na jesieni 2024 roku „Synod o synodalności” wskazuje w swoim dokumencie końcowym na potrzebę ożywienia katechezy nowym impulsem.[2] W obecnej sytuacji duszpasterskiej katecheza dorosłych powinna obejmować szersze kręgi wiernych, a jej przeprowadzenie zakłada udział odpowiednio przygotowanych świeckich. Zeszyt katechetyczny[3] z aktualnym PD oferuje nam kolejne konspekty spotkań dla następujących grup dorosłych:
PRD: ks. Michał Broda - „Pomoc rodzinie do tworzenia środowiska misyjnego”, s. 51;
Rodzice i chrzestni: ks. Mateusz Kozielski - „Troska o integralny rozwój osoby dziecka w perspektywie jego wzrastania do zadań misyjnych i ewangelizacyjnych”, s. 97;
Rodzice dzieci pierwszokomunijnych: Aneta Rayzacher-Majewska - „Rodzinne uczestnictwo w Eucharystii pomocą dziecku w jego trwaniu i zaangażowaniu w Kościele”, s. 115;
Rodzice kandydatów do bierzmowania: ks. Daniel Jaszczyszyn – „Formacja bierzmowanych do zaangażowania społecznego i politycznego na rzecz sprawiedliwości i pokoju”, s. 170
Tematyka maryjna w przepowiadaniu.
Bycie „uczniem-misjonarzem” posiada również bardzo wyraźny rys maryjny. Zwraca na to uwagę dokument końcowy „Synodu o synodalności”, w którym czytamy, że „W Maryi Dziewicy, Matce Chrystusa, Kościoła i ludzkości, widzimy w pełnym świetle cechy Kościoła synodalnego, misyjnego i miłosiernego. Ona jest rzeczywiście figurą Kościoła, który słucha, modli się, rozmyśla, prowadzi dialog, towarzyszy, rozeznaje, decyduje i działa. Od Niej uczymy się sztuki słuchania, zwracania uwagi na wolę Boga, posłuszeństwa Jego Słowu, umiejętności dostrzegania potrzeb ubogich, odwagi wyruszenia w drogę, miłości, która pomaga, pieśni chwały i uwielbienia w Duchu Świętym”.[4] Z tego powodu można przyjąć, że Maryja staje się swego rodzaju wzorcem osobowym „uczniów-misjonarzy”.
W okresie zwykłym spotykamy wiele wydarzeń, w których centrum stoi Matka Boża. Każde z nich stwarza okazję do podjęcia określonej tematyki, którą przybliża zeszyt maryjny[5] z aktualnym PD. Znajdziemy w nim szereg impulsów formacyjnych, pastoralnych oraz wychowawczych, które można wykorzystać w kazaniach, okolicznościowych katechezach lub konferencjach. Ich bardzo istotnym walorem jest to, że stały się czymś doświadczalnym i sprawdzonym w życiu Matki Jezusa.
Leiturgia – czyli budowanie Kościoła przez liturgię np.: sprawowanie Sakramentów Świętych, odprawianie nabożeństw, wspólna modlitwa w rodzinie (w Kościele Domowym)
Sprawowanie Eucharystii
Jako „uczniowie-misjonarze” wnosimy światło konieczne do ponownego odkrycia Eucharystii oraz do jej głębszego zrozumienia. W okresie zwykłym pragniemy się skupić na tym, co wnosi ona w nasze życie. Na samym początku warto podkreślić, że sprawowanie Eucharystii oznacza i sprawia jedność Kościoła. W praktyce oznacza to, że Msza święta staje się bardzo wyjątkowym, jednym z bardzo niewielu miejsc spotkania ludzi różnych opcji, którzy na co dzień nie zawsze żyją w braterskich relacjach, przynoszą ze sobą niechęć, bywa również, że żywią względem siebie nawzajem wrogie odczucia, itp.
Jednym z elementów, które powinny zawsze łączyć i integrować wspólnotę chrześcijańską, jest współodpowiedzialność za misję, która posiada zróżnicowany charakter. Z każdej Eucharystii powinno bardzo jasno wynikać to, że zadaniem „ucznia-misjonarza” jest budowanie jedności, zgodnie z otrzymanym powołaniem. Eucharystia jest podstawowym sposobem wyrażania jedności wiernych, którzy tworzą lokalną wspólnotę - parafię. W tym ujęciu Eucharystia jest również miejscem urzeczywistniania oraz odnowy komunii, misji i uczestnictwa.
Sakrament pokuty
Wyjątkowym przystankiem na drodze każdego „ucznia-misjonarza” jest sakrament pokuty. Nasza świadomość podejmowania pokuty oraz wyznawania grzechów wymaga nowego i pogłębionego spojrzenia. Dotyczy to w pierwszej kolejności ludzkiego spojrzenia na ten sakrament. Przybliżając go w ten sposób wiernym wskazujemy na to, że dzięki Bożemu miłosierdziu możemy się przekonać o tym, że jesteśmy bezwarunkowo kochani, że mamy dostęp do lekarstwa, które pokona zatwardziałość serca, a jednocześnie otworzy nas ponowne na komunię. To doświadczenie wyniesione z konfesjonału czyni każdego „ucznia-misjonarza” świadkiem Bożego miłosierdzia.
Nowe spojrzenie na sakrament pojednania pozwala również zauważyć szansę, które tkwią w cierpliwym słuchaniu. Ten aspekt ceni sobie bardzo współczesna psychologia, która podkreśla, że cierpliwe słuchanie jest warunkiem niezbędnym budowania skutecznej komunikacji. Dzięki temu rozmówca (w tym przypadku penitent) ma poczucie, że jest rozumiany, a to wzmacnia relacje, buduje zaufanie i otwiera drogę do lepszej współpracy. Łatwo w tym miejscu zauważyć, że cierpliwe słuchanie nie służy tak bardzo udzieleniu trafnej odpowiedzi jak przede wszystkim lepszemu zrozumieniu rozmówcy.
Nabożeństwa okresu zwykłego
Formowanie do nowej jakości życia w Kościele, czego wyrazem są „uczniowie-misjonarze”, wymaga cierpliwego budzenia świadomości wiernych. Początkiem tego procesu jest ufna modlitwa zanoszona do Boga o przemianę ludzkich serc, o nową wrażliwość oraz o otwartość na znaki czasu. Wspólna modlitwa, na której „dwaj albo trzej zgodnie o coś prosić będą w imię moje” (por. Mt 18, 19-20), staje się również okazją do oczyszczenia i udoskonalenia naszych pragnień oraz podporządkowania ich woli Bożej.
Bardzo ważną rolę w tym zadaniu mają do spełnienia przygotowane na różne okazje nabożeństwa. Są wśród nich propozycje nawiązujące do świąt liturgicznych, organizowanych cyklicznie spotkań oraz wydarzeń, które w życiu wierzących mają miejsce często tylko raz, a mimo to zostawiają imponujący ślad, odczuwalny przez całe życie. Zachęcam do skorzystania z propozycji zamieszczonych w zeszycie liturgicznym[6] z aktualnym PD. Wiele z nich stwarza możliwość zaangażowania w ich przygotowanie i przeprowadzenie świeckich, co zwiększa w oczywisty sposób ich atrakcyjność.
Diakonia - czyli cały obszar działalności charytatywnej, służba ubogim, chorym
Diecezjalne Forum Świeckich – próba wstępnego podsumowania.
W dniu 6 czerwca br. odbędzie się ostatnie już spotkanie w ramach „Diecezjalnego Forum Świeckich”, na którym spotkają się przedstawiciele dekanatów Pyskowice i Gliwice Łabędy. Wszystkie z odbytych dotąd spotkań ujawniły ogromny potencjał życia w wielu parafiach, który jest codziennie pomnażany przez duchownych i świeckich, zwłaszcza tych, którzy są zorganizowani w ruchach, stowarzyszeniach, grupach parafialnych oraz w rozmaitych wspólnotach. Cieszy bardzo gotowość wielu z nich do podzielenia się swoimi doświadczeniami z innymi parafiami. Znakiem nadziei są również możliwości odpowiedniego przygotowania kompetentnych świeckich do podejmowania zadań na różnych etapach budowania Kościoła.
Wspomniane spotkania ujawniły również szereg problemów, z którymi borykają się na co dzień duchowni i świeccy. Są wśród nich, po stronie kapłanów, zbyt mały stopień wzajemnego zaufania, brak odpowiedniej znajomości ruchów, stowarzyszeń i wspólnot oraz ich celów i metod działania; brak owocnej współpracy na polu duszpasterskim duchownych i świeckich. Sporym mankamentem po stronie świeckich jest również spotykany lokalnie brak zainteresowania formacją na poziomie dekanalnym i diecezjalnym. Miejscami występuje również brak gotowości do szerszego spojrzenia na wspólnotę Kościoła.
Wszystkie spostrzeżenia wyniesione ze spotkań w ramach forum świeckich będą przedmiotem dalszych analiz w gremiach diecezjalnych naszej diecezji.
Inicjatywy okresu wakacyjnego
Czas wakacji, który stanowi niemal trzecią część okresu zwykłego, przynosi wiele okazji do zbudowania relacji wewnątrz wspólnot i grup parafialnych oraz stwarza okazję zarówno do ich odnowy jak również do włączenia do nich nowych osób. W wielu parafiach ten wysiłek dokonuje się już od wielu lat i obejmuje wspólnoty dzieci, młodzieży i dorosłych. Wakacyjne grupy wypoczynkowe stają się przez to swoistego rodzaju laboratoriami wiary, w których poznaje się zasady dotyczące budowania relacji, nawiązywania kontaktów i budowania wspólnot. W bogatej ofercie tego czasu znajdziemy wiele interesujących spotkań, wydarzeń, pielgrzymek, itp.
Niektóre z nich mają charakter parafialny, inne dekanalny, a jeszcze inne skupiają na sobie uwagę całej diecezji. Do tych ostatnich należą od wielu lat:
„Festiwal Życia” organizowany w Kokotku (6 do 12 lipca br.);
„Święto Młodych” na Górze św. Anny (13 do 17 lipca br.);
Diecezjalna Piesza Pielgrzymka na Jasną Górę (20 do 22 sierpnia br.).
Przy tej okazji chciałbym w sposób szczególny zwrócić uwagę na tych (dzieci i młodzież), którzy z różnych powodów nie mogą sobie pozwolić na letni wypoczynek lub na wyjazd. Warto z odpowiednim wyprzedzeniem zebrać dane na temat wielkości tej grupy oraz rozważyć określoną formę spędzenia z nimi czasu. Wspólny wyjazd autokarowy, wyprawa rowerowa, ewentualne cotygodniowe spotkanie w domu katechetycznym, itp.
Wydarzenia okresu powakacyjnego
Okres powakacyjny obfituje w różnego rodzaju wydarzenia, które od lat cieszą się sporym zainteresowaniem wiernych. Począwszy od pielgrzymek, cyklicznych spotkań, rozmaitych uroczystości aż po czuwania modlitewne i adoracje. Wspomniane wydarzenia gromadzą zwykle ludzi skupionych w rozmaitych grupach, wspólnotach i ruchach, które otrzymują wyjątkową szansę na wybudowanie relacji i odnowienie wspólnot.
powakacyjne dni wspólnoty
dzień wspólnoty Ruchu Światło-Życie – Zabrze, parafia św. Andrzeja, 6.09.2026 r.
pielgrzymki grup, wspólnot i ruchów
diecezjalna pielgrzymka Liturgicznej Służby Ołtarza – Rudy, Sanktuarium Matki Boskiej Pokornej, 12.09.2026 r.
nocna diecezjalna pielgrzymka młodzieży - Rudy, Sanktuarium Matki Boskiej Pokornej, 18/19.09.2026 r.
pielgrzymka wspólnot Dzieci Maryi – Sanktuarium Macierzyństwa NMP w Zbrosławicach - 19.09.2026 r.
diecezjalna pielgrzymka pracowników i wolontariuszy Caritas - Rudy, Sanktuarium Matki Boskiej Pokornej, 3.10.2026 r.
diecezjalna pielgrzymka Róż Różańcowych - Rudy, Sanktuarium Matki Boskiej Pokornej, 10.10.2026 r.
Udział w tych wydarzeniach powinien być z odpowiednim wyprzedzeniem zaplanowany, a zainteresowane osoby stopniowo wprowadzone w jego istotę.
Przegląd pracy formacyjnej w grupach
Po letnich wakacjach rozpoczyna się w naszych parafiach kolejny rok formacyjny. Dotyczy to zarówno parafialnych grup i wspólnot jak również ruchów i stowarzyszeń. Warto w związku z tym dokonać w tym obszarze przeglądu, aby się przekonać jakie owoce przynosi wysiłek wkładany w ten rodzaj posługi duszpasterskiej. To zadanie możemy przeprowadzić z pomocą ankiety, w której można zamieścić następujące pytania:
czy nasze spotkanie odbywają się wystarczająco często?
czy uczestnicy spotkań czują się oczekiwani i mile widziani?
czy identyfikują się z celami, które leżą u podstaw danej grupy lub wspólnoty?
czy istnieje możliwość rozmowy w cztery oczy?
czy stwarzamy im możliwość swobodnej wypowiedzi?
czy darzą zaufaniem swoich animatorów?
czy nasi współpracownicy (animatorzy) posiadają odpowiednie kompetencje?
Istnieją jeszcze inne kryteria, które uwzględniają specyfikę grup, wspólnot i ruchów. Uwzględnienie ich w ramach wspomnianego przeglądu zwiększa wydatnie nasze szanse na zachowanie (ew. zwiększenie) dynamiki pracy formacyjnej. Warto również zachęcić do udziału w tym przeglądzie animatorów, wyznaczając im konkretne zadania związane z tym procesem (np. przygotowanie wspomnianej ankiety).
Przygotował:
ks. Krystian Piechaczek
Dyrektor Wydziału Duszpasterskiego
Kurii Diecezjalnej w Gliwicach
[1] por. Dyk, Stanisław (Red.): zeszyt homiletyczny, s. 99 n, w: Musioł, Waldemar; Chromy, Roman; Chyla Paweł, Piechaczek, Krystian (Red.): „Uczniowie-misjonarze”. PD Kościoła w Polsce na rok 2025/26. Zestaw pięciu zeszytów, Opole 2025.
[2]Franciszek: XVI Zwyczajne Zgromadzenie Ogólne Synodu Biskupów. Ku Kościołowi synodalnemu – komunia, uczestnictwo, misja. Dokument końcowy, nr 145.
[3] por. Buchta, Roman (Red.): zeszyt katechetyczny, s. 51 w: Musioł, Waldemar; Chromy, Roman; Chyla Paweł, Piechaczek, Krystian (Red.): „Uczniowie-misjonarze”. PD Kościoła w Polsce na rok 2025/26. Zestaw pięciu zeszytów, Opole 2025.
[4]Franciszek: XVI Zwyczajne Zgromadzenie Ogólne Synodu Biskupów. Ku Kościołowi synodalnemu – komunia, uczestnictwo, misja. Dokument końcowy, nr 29.
[5] por. Chmielewski, Marek (Red.): zeszyt maryjny, w: Musioł, Waldemar; Chromy, Roman; Chyla Paweł, Piechaczek, Krystian (Red.): „Uczniowie-misjonarze”. PD Kościoła w Polsce na rok 2025/26. Zestaw pięciu zeszytów, Opole 2025.
[6]por. Chromy Roman, Chyla Paweł, Musioł Waldemar, Piechaczek Krystian (Red.): zeszyt liturgiczny, s. 81n, w: Musioł, Waldemar; Chromy, Roman; Chyla Paweł, Piechaczek, Krystian (Red.): „Uczniowie-misjonarze”. PD Kościoła w Polsce na rok 2025/26. Zestaw pięciu zeszytów, Opole 2025.
